De stem van je geweten

Op 4 mei 1995 hield de toenmalige Koningin Beatrix een toespraak ter gelegenheid van de vijftigste herdenking van de bevrijding.

Zij herdacht daarin nadrukkelijk al die moedigen en dapperen die zich – in verzet tegen de onderdrukkers – afkeerden van uitsluiting, onrecht en haat. Zij stelde als voorbeeld aan ons allemaal degenen die trouw bleven aan de waarden van de rechtsstaat en die opkwamen voor vrijheid en democratie. Zij sprak over de innerlijke zekerheid waarmee het geweten spreekt. Velen luisterden naar de stem van hun geweten. Er werden vele offers gebracht, door menigeen het allerhoogste. Omdat hun geweten sprak.

Het is essentieel om de eigen vrijheid telkens óók voor anderen te kunnen en willen zien. Nadenken over de betekenis van vrijheid: dat gaat nooit alleen over die van jezelf. Nooit alleen over individuele vrijheid. Het gaat ook over onze vrijheid, onze samenleving.

Onze vrijheid, rechtsstaat en democratie werden in mei 1940 bruut opzijgezet, onze territoriale integriteit op een agressieve wijze aangetast. Maar wezenlijker was de aantasting van wat nog fundamenteler is: de waardigheid van de mens. Van heel de mens, van alle mensen. In de erkenning van de onaantastbaarheid daarvan ligt het breekbare fundament van onze democratische rechtsorde.

In een tijd waarin verzetsstrijders, ooggetuigen en bevrijders ons geleidelijk ontvallen, is er straks niemand meer die ons uit eerste hand kan vertellen over de gruwelijkheden van de Tweede Wereldoorlog. Straks is er niemand meer om ons aan de waardigheid van de mens te herinneren.

Ons geweten neemt het dan van hen over. Op ons geweten moeten we kunnen vertrouwen. ‘In vrijheid kiezen’, is het thema van de 4 mei-Herdenking dit jaar. Laten we ervoor kiezen om ons geweten te laten spreken.

Bas Meijer

Voorzitter Utrechts Comité 4 mei-Herdenking